"Berlin Alexanderplatz" w socjologicznej perspektywie...

...tak można by posługując się pewnym skrótem myślowym podsumować drugie spotkanie z dr Piotrem Geise, który jako dziennikarz - reporter mieszkający 13 lat w Berlinie spojrzał na fenomen stolicy Niemiec w duchu aktywnego uczestnika życia społeczno-kulturowego metropolii nad Szprewą. Mimo, iż spotkanie i wykład były uzupełnione o wcześniej już pokazaną prezentację zdjęciową ułożoną w logiczną całość - to jednak treść i przekaz merytoryczny były odmienne od poprzedniego i idealnie wpisywały się w problematykę i formę powieści Alfreda Döblina.

Punktem wyjścia było stwierdzenie, iż „Berlin Alexanderplatz”, to przykład antydydaktycznej powieści, pełnej dystansu do mieszczańskiej psychologicznej powieści, której forma oparta jest na technice zaczerpniętej z montażu - Döblin był zafascynowany kinem i montażem wykorzystywanym przy produkcji filmów. Nasz Gość, jako reporter, zwrócił uwagę, na specyfikę tego dzieła, którego bohaterem jest miasto, a nie postaci literackie. Miasto ze swoimi wieloma możliwościami (pracy, sposobów życia, form spędzania wolnego czasu) jest dla Döblina uosobieniem chaosu i nieprzewidywalności. To właśnie miasto opowiada historię i życiowe perypetie i niepowodzenia Franza Biberkopfa, a nie na odwrót! Podobna myśl była zawarta w prezentacji zdjęciowej zaprezentowanej przez Piotra Geise, który zainspirowany techniką montażu w podobny sposób zbudował narrację materiału wizualnego. Sam - jak to podkreślał - używał w swych radiowych reportażach tej techniki, w której nie autor jest ważny, lecz temat i przesłanie zawarte w opowieści.

„Berlin Alexanderplatz” to powieść wielowątkowa, odwołująca się do cytatów z literatury światowej. Döblin był lekarzem-neurologiem, ale nim napisał „Berlin- Alexanderplatz” przez ponad 10 lat obracał się pośród berlińskiej bohemy (włącznie w knajpach z pogranicza półświatka), z kolei Piotr Geise jako socjolog z wykształcenia miał też do czynienia z wielowymiarowością Berlina (a i scena artystyczna - szczególnie pierwszych lat po zjednoczeniu miasta - nie była mu obca, był podobnie jak Döblin otwarty na doznania tego miasta).

Zarówno powieść Döblina, jak i opowieść Piotra Geise uzmysłowiła fenomen niemieckiej metropolii - tak w przeszłości, jak i obecnie. Nie bez powodu miasto nadal przyciąga wszelkich ciekawych i otwartych na świat ludzi i to obojętnie, czy ze sfery artystycznej, czy też mniej czy bardziej niedostosowanych społecznie freeków poszukujących w tym mieście sposobu na życie i przetrwania, tak jak to czynił pod koniec lat 20. ub. wieku Franz Biberkopf.

Zapraszamy na "Berlin Alfreda Döblina" cz. 2

Powieść Alfreda Döblina z 1929 „Alexanderplatz” będzie inspiracją dla socjologa i dziennikarza mieszkającego 13 lat w Berlinie (1993-2006) do zaprezentowania metropolii nad Szprewą w sposób odbiegający od sztampy przewodników turystycznych. 

Wielowymiarowość i nietypowość tego najbardziej nie niemieckiego z niemieckich miast jest fascynująca. Zapraszamy na spotkanie połączone z prezentacją zdjęć oraz (co najistotniejsze w tym przypadku) bogatą i barwną opowieścią o stolicy Niemiec okraszoną całą talią anegdot, wspomnień i ciekawostek o mieście, które bezsprzecznie ukształtowało i wywarło wielkie piętno na charakterze autora wieczoru. 

Berlin inspirował zarówno w okresie kryzysu lat 20. ubiegłego wieku, w trakcie zimniej wojny, gdy był podzielony murem, jak też w ostatnim ćwierćwieczu, gdy był mekką dla fanów techno... Dziś może się „poszczycić” największym skandalem budowlanym od zjednoczenia w 1990, czyli budową lotniska... 

Spotkanie poprowadzi dr Piotr Geisse:

Z wykształcenia socjolog, od najmniej 10-lat zajmujący się turystką i tym samym socjologią turystyki, traktowaną w sposób bardzo praktyczny, a nie czysto teoretyczny. Od 2003 r. nauczyciel akademicki - współpracował z uczelniami w Bydgoszczy, Poznaniu i Wrocławiu. 

Ma za sobą 17-letni pobyt w Niemczech, gdzie przez 12 lat pracował w Berlinie jako reporter w publicznych, niemieckich rozgłośniach (RBB Multikulti i Deutsche Welle). Jest laureatem wyróżnienia w Polsko-Niemieckiej Nagrodzie Dziennikarskiej (2003 r.). Pisywał do prasy polonijnej w Nowym Jorku i Londynie. Obecnie konsultant, doradca, szkoleniowiec. 

Specjalizuje się w problematyce socjologii turystyki, stereotypach, różnicach międzykulturowych (negocjacje a różnice kulturowe) zarządzaniu tekstem i materiałem wizualnym w turystycznych materiałach reklamowych i promocyjnych, jak też niemieckim rynkiem turystycznym, oraz nowymi trendami w branży spotkań i zrównoważonym rozwojem w turystyce.

Fundacja Scena Współczesna, ul. Wspólna 61/101, 7.12, godz. 18:00.

Spotkanie 28.09

Berlin Alfreda Döblina z powieści "Alexanderplatz" nie był miejscem kultury głównego nurtu. Był to świat ciemny, niebezpieczny i niekiedy smutny, ale z rewolucyjnym potencjałem. Takie też miasto poznaliśmy dzięki dr Piotrowi Geise, który rozpoczynając opowieść w latach 20. XX wieku przeniósł nas szybko w czasy nam bliższe. Poznaliśmy oblicza nieoczywiste, kontrkulturowe stolicy Niemiec - dzielnicę turecką, nocne kluby, które przetrwały czasy dekadencji, squaty i niecodzienne galerie sztuki. Odwiedziliśmy Paradę Miłości oraz radykalne strajki młodzieży we wschodnim Berlinie. Wspólnie zastanawialiśmy się nad tym, dlaczego jest to "najmniej niemieckie" z niemieckich miast.

Zapraszamy do obejrzenia prezentacji>>

Film "Good Bye Lenin"

„Good bye, Lenin” Wolfganga Beckera to słodko - gorzka i niebanalna opowieść. Otóż mamy jesień 1989 roku, Berlin. Christiane Kerner, matka dwójki dorastających dzieci i zagorzała komunistka, widząc swego syna krzyczącego podczas protestu „wolność prasy!” traci przytomność i zapada w śpiączkę. Budzi się po 8 miesiącach, w całkiem nowej rzeczywistości. Przesypia upadek Muru Berlińskiego, zjednoczenie Niemiec, zmianę systemu, władzy… 

Syn Alex wiedząc jakim szokiem może być to dla niej, postanawia nie mówić nic o zmianach jakie zaszły i stwarza wokół niej świat iluzji. Niejednokrotnie prowadzi to do absurdalnych sytuacji, jak np. przesypywanie kawy do starych, wygrzebanych ze śmietnika opakowań „Mocca Fix”.

Film w żadnych wypadku nie jest jednak nudną reminiscencją czasów socjalizmu. Jest prostą i ciepłą opowieścią pokazującą miłość i poświęcenie syna dla matki, a jednocześnie w zabawny sposób pokazuje zmiany jakie zaszły w roku 1989 w Niemczech. Początki kapitalizmu, nowe stroje, meble, pojawienie się Coca- Coli czy sklepu Ikea. Choćby dla możliwości obserwacji tych zmian i poznania historii tamtych czasów warto zobaczyć ten film.

Monika Woroniecka

Alexanderplatz

W 1805 roku Fryderyk Wilhelm III podjął na placu cara Aleksandra I i aby go uczcić kazał nazwać plac jego imieniem. W trakcie gdy Alfred Döblin pisał swoją powieść (lata 20. XX wieku) miejsce to stanowiło symbol wielkomiejskiego życia Berlina. Był to węzeł komunikacyjny - znajdowały się tam dwie linie metra, autobusy, tramwaje oraz przystanek kolei dalekobieżnej. 

Na starych pocztówkach widać posąg Beroliny, kobiecej postaci będącej symbolem miasta. Został on usunięty i przetopiony na potrzeby armii w 1944 roku, a potem już nigdy nie wrócił na swoje miejsce. Ponieważ plac został całkowicie zburzony i znalazł się po stronie Berlina Wschodniego, NRD usiłowało zrobić z niego socjalistyczną wizytówkę, stąd zegar światowy Urania i wieża telewizyjna, na której szczycie była kawiarnia, gdzie przesiadywano głównie dlatego, żeby popatrzeć na Berlin Zachodni. 

 

Tutaj dzieje się po części akcja przedwojennej powieści Alfreda Doeblina : Alexanderplatz" i nakręconego przez Fassbindera w 1980 roku serialu będącego jej adaptacją. Co kiedyś było naturalnym centrum po latach podziału zrasta się z trudem z resztą miasta, ale podczas mojego ostatniego pobytu mogłem zobaczyć, że wiele się robi, żeby Alexanderplatz wrócił do dawnej świetności. Będziemy o tym opowiadać na spotkaniu na Wspólnej 61, 28 września, o godzinie 18.00 przy lampce wina, zapraszam!

Włodzimierz Kaczkowski 

Świat Alfreda Döblina.

Książka Berlin Alexanderplatz jest opowieścią o Franku Biberkopfie, który zostaje wypuszczony z więzienia po odbyciu kary za zabójstwo. W tle opisane jest życie światka przestępczego oraz bezrobotnych, niewykwalifikowanych ludzi, którzy zamieszkują modernizujący się Berlin. W 1976 roku powstało na jego podstawie słuchowisko radiowe, a w 1980 roku serial telewizyjny.

Alfred Döblin dorastał w czasach, w których antysemityzm sięgał w głąb pruskiego systemu szkolnictwa, co nie czyniło jego dzieciństwa łatwym i szczęśliwym. Medycynę studiował w Berlinie i Freibergu, ale nie rozpoczął praktyki. Zamiast tego wciągnęła go filozofia Kanta, Nietzschego i Schopenhauera.

Od 190 roku pisarz był aktywnym uczestnikiem sceny awangardowej Berlina i uważany jest za jednego z założycieli Ekspresjonizmu. Szybko jednak zmienił swoją filozofię na rzecz radykalnego anty-subiektywizmu. Jego prace publikował m.in. słynny Der Strum.

Przed sukcesem pierwszej powieści Döblin odbywał praktyki psychiatryczne niedaleko Alexanderplatz. W czasie I wojny światowej służył w niemieckiej armii jako oficer i lekarz.

Po wojnie przesiadywał z innymi ówczesnymi twórcami kultury (m.in. Bertoldem Brechtem, Georg'em Groszem) w Romanisches Café. W 1928 roku został mianowany na dyrektora Pruskiej Akademii Sztuk Pięknych, ale po dojściu do władzy nazistów musiał opuścić kraj. w 1933 przeniósł się do Francji, a następnie do USA i do 1945 mieszkał w Kalifornii. Do Europy wrócił jako członek Francuskiego Ministerstwa Kultury. Zawiedziony rozwojem niemieckiej polityki osiadł w Paryżu i otrzymał francuskie obywatelstwo.

Jego syn, Wolfgang Döblin (1915-1940) został znakomitym matematykiem i po otrzymaniu dyplomu na Sorbonie przyłączył się do francuskiej armii. Popełnił samobójstwo gdy w Housseras pojmali go Niemcy.

Bibliografia:

Books and writers, http://www.kirjasto.sci.fi/adoblin.htm [10.09.2014]